Praca dotyczy podstaw systemowego i metodologicznego pozyskiwania wiedzy oraz procesów morfologicznej analizy środowiska architektonicznego. Poświęcona jest metodologii analizy i syntezy w projektowaniu przestrzennych układów architektonicznych. Przedmiotem podjętej analizy i syntezy jest natura złożonych środowisk architektonicznych oraz poziom współczesnej wiedzy o projektowaniu architektury. W rozważaniach o morfologii środowiska architektonicznego podjęto próbę odpowiedzi na pytanie: Czy wiedza systemowa wywodząca się z teorii systemów żywych, prakseologia jako filozofia praktyczna, informatyka, cybernetyka oraz metodologia projektowania mogą pomóc w uzyskaniu harmonii i kompatybilności jako zgodności środowiska naturalnego ze sztucznym, na które składa się projektowana architektura?
W wyniku tego podejścia praca podejmuje badania obiektów architektury i procesów ich projektowania w języku opartym na słownictwie z zakresu architektury, teorii systemu, metodologii projektowania, prakseologii i psychologii. Być może, że wiedza systemowa dotycząca natury rzeczywistości jest potrzebna, bo przydatna ludziom, aby ich wysiłki rzadziej okazywały się płonne, a to dlatego, że prowadzi do dokładniejszego rozumienia i zarządzania danym nam środowiskiem we wszystkich jego aspektach, w tym analizowanym architektonicznym.
Obserwacje morfologicznych cech form obiektów architektonicznych składających się na środowiska architektoniczne odnoszą prowadzone badania do układu pierwiastkowego Mendelejewa, będącego udokumentowanym przykładem prawidłowości występujących w naturze, jako zasad składających się na to, co współcześnie określamy metodą analizy morfologicznej. Układ pierwiastkowy to przedział morfologiczny, czyli jedna z wielu postaci metody analizy morfologicznej znanych i wykorzystywanych w technice i częściowo intuicyjnie w twórczości architektonicznej.
W pracy dokonano opisu struktury wielowariantowego procesu projektowania architektonicznego i jego elementów jako prakseologicznej rekonstrukcji naturalnych procesów projektowania architektonicznego prowadzących od inspiracji do realizacji. Procesy te, realizowane zgodnie z wiedzą architektoniczną, są również w części realizowane zgodnie z intuicją projektanta nabytą w projektowaniu np. wielu domów. Analizę podjęto w celu rozważenia możliwości szerszego, bardziej świadomego stosowania metody morfologicznej lub jej elementów w projektowaniu architektonicznym. Przeprowadzona analiza metodologiczna została ograniczona do wybranych już historycznych dzieł architektonicznych i malarskich Le Corbusiera, a także jego rysunków odręcznych różnego typu oraz współczesnych dzieł architektury F.O. Gehry'ego wykazujących cechy morfologiczne. Celem praktycznym tego opracowania naukowego jest stwierdzenie porządku odczytywanego w zrealizowanych dziełach i w procesach projektowych wybranych obiektów architektonicznych o cechach morfologicznych. Ogólnym celem pracy jest przyczynienie się do doskonalenia projektowania i budowania społecznych środowisk człowieka. Środowisko społeczne może być projektowane w większej zgodzie z naturą i tworzyć przyjazny habitat człowieka, dzięki rozwinięciu ewolucyjnej koncepcji metody transformacji procesów projektowych. Bogactwo form tworzonych zgodnie z metodą morfologiczną może pozwolić architektom tworzyć w przyszłości nie dla stechnicyzowanego użytkownika masowego, nie posiadającego tożsamości kulturowej, lecz zgodnie z własną indywidualnością twórczą i humanistyczną wizją zrównoważonego rozwoju świata. Istnienie tych możliwości znajduje potwierdzenie w analizach podjętych w pracy.
Zastosowanie istniejącej wiedzy systemowej, prakseologicznej oraz metodologii projektowania w projektowaniu architektury prowadzi do poszerzenia i uwolnienia możliwości twórczych architekta-projektanta w procesach projektowych również wspomaganych komputerem. Wiedza ta może zostać wzbogacona m.in. o metodę analizy morfologicznej jako metodę projektową sprawdząjącą się w praktyce.
Potrzeba harmonijnego współistnienia w systemie natury, którego cząstką jesteśmy wraz z umysłem i twórczymi możliwościami, znajduje odzwierciedlenie w podjętych w pracy rozważaniach o morfologii środowiska architektonicznego.

The presented work concerns the principles of systemic and methodological knowledge acquiring, as well as the processes of a morphological analysis of the architectural environment. It is dedicated to the methodology of analysis and synthesis in designing spatial architectural systems and arrangements. The object of the analysis and synthesis being carried on is the nature of the complex architectural environments and the level of the modern knowledge on architecture designing. In the considerations concerning the morphology of an architectural environment a trial was taken up to answer the following question: Can systems knowledge deriving from the theory of living systems, praxeology as practical philosophy, informatics and computer science, cybernetics and design methodology help in attaining a harmony and compatibility, as concordance of the natural environment with an artificial environment constituted by the architecture being designed?
As a result of such an approach, in the work investigations of architectural objects and of their design processes are presented with the use of a vocabulary applied in the domains of architecture, systems theory, design methodology, praxeology and psychology. Perhaps systems knowledge concerning the nature of the reality is needed, as it is useful for human beings so that their efforts do not so often appear to be vain, because such a knowledge leads to more precisely understanding and managing the environment that is given to us, in all its aspects, among them in the architectural aspect being analyzed.
The observations of the morphological features of architectural objects composing architectural environments result in referring the investigations being carried on to the Mendeleev's table of elements that is an example, supported by documentary evidence, of regularities appearing in the nature, as principles composing the method being currently defined as the morphological analysis method. The periodic system of elements is a morphological interval, or one of many forms of morphological analysis, well known and used in technology, and partly intuitively used in architectural creativity.
In this work a description of the structure of the multi-variant process of architectural design and of its elements has been presented, as a praxeological reconstruction of natural processes of architectural design covering the phases from inspiration to realization. These processes, being performed according to the architectural knowledge, are partly also realized according to the intuition of the designer he acquired during his/her design activity, e.g. the design of a great number of houses. The analysis has been undertaken in order to consider the possibility of a broader, more conscious use of the morphological method or of its parts in architectural design activities. The performed methodological analysis has been limited to selected, already historical architectural and painting achievements of Le Corbusier, and to his hand drawings of various types, as well to contemporary architectural works of F.O. Gehry that show morphological features. The practical purpose of the present scientific work is to confirm an order being read off in the realized achievements and in the design processes of selected architectural objects with morphological features. The general objective of this work is a contribution to improve designing and building social environments of the human being. A social environment can be designed with a greater accordance with the nature and can create a friendly habitat of the man thanks to the development of an evolutionary conception of the method of transformatiorn of designing processes. The ampleness of forms being created according to the morphological method can permit architects to develop their creative activities in the future not for the technology-dependent mass customer, which has no cultural identity, but in conformity with their proper creative individuality and humanistic vision of a well-equilibrated development of the world. The existence of these possibilities has found a confirmation in analyses carried out in the presented work.
The application, in architecture design, of the existing systems knowledge and praxeological knowledge, and of the design methodology, does result in enlarging and liberating the creative possibilities of the architect-designer in design processes, also computer-assisted processes. This knowledge can be enriched, among others, by the method of morphological analysis as a method being validated in practice.
The need for a harmonious coexistence in the system of the nature, a part whereof we are with our intellect and our creative possibilities, is being reflected in the considerations concerning the morphology of the architectural environment presented in this work.

Spis treści:

1. WPROWADZENIE

1.1. Założenia i kierunki badawcze
1.2. Systemowy wizerunek morfologicznej rzeczywistości

2. WIELOPOSTACIOWOŚĆ 1 ABSTRACTS ANALIZY MORFOLOGICZNEJ ŚRODOWISKA

3. METODOLOGICZNA ANALIZA PROCESÓW ARCHITEKTONICZNYCH

4. ORGANIZACJA DZIAŁAŃ PROJEKTOWYCH W ARCHITEKTURZE

5. PRAKSEOLOGICZNY, DECYZYJNY PROCES ARCHITEKTONICZNY

6. METODY WALIDACJI MORFOLOGICZNE/ ANALIZY WYBRANYCH OBIEKTÓW ARCHITEKTONICZNYCH
6.1. Przesłanki systemowego i metodologicznego badania formy architektonicznej
6.2. Morfologiczna budowa formy architektonicznej Kaplicy Ronchamp
6.3. Morfologiczna budowa formy architektonicznej willi Savoye
6.4. Formy morfologiczne Forum Energetycznego w Bad Oeynhausen i Muzeum Guggenheima w Bilbao
6.5. Metodologiczna analiza wybranych elementów procesu projektowania architektonicznego
6.6. Podsumowanie podjętych działań walidacyjnych

7. DODATEK. SŁOWNICTWO I JZYK PRZEKAZU NATURY WARTOŚCI ARCHITEKTONICZNYCH

8. PODSUMOWANIE 1 WNIOSKI

LITERATURA

STRESZCZENIE