Granice nieruchomości wyznaczają w przestrzeni obszar, w którym właściciel z wyłączeniem innych osób może korzystać ze swego prawa. Granica jest zatem zmaterializowaną w terenie linią oddzielającą grunty stanowiące odrębne własności. Dlatego też istotnym jest, aby przebieg linii granicznych określających zasięg prawa własności wyznaczony był w taki sposób, aby dawał każdemu poczucie pewności i stabilizacji, w jakim obszarze przysługujące mu prawo mógł on wykonywać o jednocześnie go chronić.

Aby zapewnić każdemu możliwości ochrony przysługujących mu praw, ustawodawca stworzył określone procedury administracyjne i sądowe, w ramach których każdy uprawniony może domagać się ustalenia przebiegu granic nieruchomości po to, aby wyeliminować poczucie niepewności lub zażegnać istniejący spór graniczny. W sytuacji, kiedy brak jest jednoznacznych danych pozwalających na wznowienie położenia znaków i wyznaczenie punktów granicznych, granice nieruchomości winny być ustalone w trybie określonym przez ustawodawcę w ramach postępowania rozgraniczeniowego, którego zasady określone zostały w ustawie Pgik.

Przyjęty w prawie polskim dwuetapowy (administracyjno-sądowy) model postępowania rozgraniczeniowego, polegający na łączeniu procedur administracyjnych z typowymi dla prawa cywilnego rozwiązaniami procesowymi (ugoda graniczna) oraz określający warunki, po spełnieniu których istnieje możliwość przekazania „z urzędu” sprawy do rozpatrzenia sądowi, funkcjonuje z pewnymi modyfikacjami od 1946 r., tj. od czasu wejścia w życie dekretu z 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 53, poz. 298).

Zauważyć należy, że zapisane w dekrecie z 1946 r. rozwiązania dotyczące problemu rozgraniczenia nieruchomości zachowały swoją aktualność, aż do 1989 r., kiedy to zagadnienia te zostały włączone do ustawy Pgik. Przyjęte w ustawie rozstrzygnięcia, poza zmianami proceduralnymi wynikającymi z konieczności dostosowania dotychczasowych rozwiązań do obowiązujących zasad w postępowaniu administracyjnym, konsekwentnie utrwaliły administracyjno-sądowy model postępowania rozgraniczeniowego. Potwierdzona została tym samym, co do zasady, reguła obligatoryjnego rozpatrzenia w pierwszej fazie wniosku o rozgraniczenie w trybie administracyjno (poza wyjątkami art. 36 Pgik) oraz określony został tryb, jak i okoliczności, w jakich sprawach z urzędu winna zastać przekazana do rozpatrzenia sądowi. Podkreślić wypada także, iż istotna zmiana, jaka dokonana została przy tej okazji, dotyczyła zagadnienia związanego z możliwością zakończenia administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego decyzją merytoryczną, kończącą postępowanie w sytuacji, kiedy istnieją jednoznaczne dokumenty geodezyjne (znaki, ślady graniczne i inne dowody) umożliwiając odtworzenie przebiegu granic, pomimo istniejącego sporu granicznego.

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (wyciąg)
2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
3. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne
4. Rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczenia nieruchomości