Trzynasty z kolei i trzeci od utworzenia Uniwersytetu Zielonogórskiego tom polonistycznych studiów Instytutu Filologii Polskiej zawiera rozprawy, studia, materiały analityczno – interpretacyjne w większości literaturoznawców, językoznawców i po raz pierwszy kulturoznawców młodego pokolenia także spoza instytutu. Znalazły się tu również teksty debiutantów naukowych, przyszłych badaczy tekstów ikonicznych.

Z uwagi na poszerzone pole badawcze tekstów niniejszy tom został opatrzony osobnym tytułem – Między słowem a obrazem – co w znacznym stopniu określa zawartość tematyczną i niejako ramy kompozycyjne. Studia IFP zazwyczaj ograniczały się do rozpraw językoznawczych, literaturoznawczych, rzadziej dydaktycznych, a więc do tak czy inaczej rozumianego słowa. Obecny tom poszerza to pole zainteresowań o teksty kulturowe, których materią badawczą jest ikona. Analizy i interpretacje tekstów ikonicznych (scenicznych, filmowych, malarskich) w tym tomie noszą znamię reprezentatywnych, wartościowych poznawczo i metodologicznie.

Ramowa kompozycja od filozofii słowa do filozofii ikony została oddana wewnętrzną kompozycyjną tłumaczących się merytorycznie działów: dwadzieścia osiem tekstów tematycznie pogrupowano w siedmiu częściach.

W dziale Filozofia słowa znalazły się ogólne teksty ramowe Ważniejsze stanowiska wobec etyki słowa Moniki Kaczor i Mistyczny wymiar sztuki Izabeli Rutkowskiej. Dział Osobliwości językoznawcze zawiera trzy, bardzo oryginalne, ale o dużej rozpiętości tematycznej rozprawy (Elipsa jako środek stylistyczno – składniowy w tekstach publicystycznych końca XVIII wieku Józefa jaworskiego, O pewnej osobliwości nazewniczej – tytuły zinów, Magdaleny Idzikowskiej oraz Metaforyczne, symboliczne, mitologiczne i biblijne nazwy skał, minerałów, kamienie szlachetnych, półszlachetnych oraz ozdobnych Katarzyny Węgrowskiej). W trzecim dziale umieszczono dwa studia o aspekcie teoretycznoliterackim (Problematyka metodologii wykładni literatury fantasy Bogdana Trochy i W poszukiwaniu istoty felietonu Ewy Dereń). Czwarty dział, jak zwykle najbogatszy (dziewięć rozpraw), to Studia historycznoliterackie o dużym rozrzucie tematycznym wynikającym z osobistych zainteresowań badawczych młodych naukowców: „Przewagi elearów polskich” Wojciecha Dembołęckiego na tle wybranych pamiętników polskich XVII wieku Radosława Sztybera, Czy Słowacki napisał „Genezis z ducha” w 1843 roku ? Krzysztofa Marcinkowskiego czy też Stan wojenny w literaturze polskiej Anity Kucharskiej – Dziedzic, aż po wybrane interpretacje utworów literackich, na przykład Tajemnica zła w poezji Zbigniewa Herberta Małgorzaty Mikołajczak lub „Miał iść” Romana Jaworskiego – Joanny Wawryk. Uwagę zwraca studium tegorocznej absolwentki filologii polskiej, Sylwii Słowińskiej, pod tytułem Gościna „Tego, który jest”, czyli o twórczości Karola Wojtyły. Studia z zakresu kultury ikony pomieszczono w dziale piątym pod tytułem Sztuki wizualne. Olga Rutkowska pisze o sztuce przedstawiającej w poezji na przykładzie utworów Stanisława Grochowiaka (Kilka obrazów w wierszach Stanisława Grochowiaka), Krzysztof Król i Karolina Sobolewska, magistranci profesora UZ Ireneusza Sikory a doktoranci UZ Karola Smużniaka, analizują dramaturgiczne zjawisko ostatniej dekady, tak zwany dramat brudnego zlewu, czyli twórczość Sarah Kane: Postnowa Antygona opłakuje umierającego Kanta (O ciele, obscenie i wzniosłości) Krzysztofa Króla i Katharsis w dramacie Sarah Kane „Oczyszczeni” Karoliny Sobolewskiej. Amelia Manuela Kiełbawska – najmłodsza i ciekawie zapowiadająca się osobowość badawcza – sięga po tematykę eksperymentu metodologicznego na gruncie badań teatrologicznych w szkicu pod tytułem Kognitywna teoria metafory w analizie spektaklu pantominy. Próba zastosowania narzędzi semantyki kognitywnej na gruncie nauki o teatrze, zaś trzy absolwentki kulturoznawczych studiów podyplomowych UZ: Teresa Grekowicz, Agnieszka Zielonka i Aldona Szykulska dokonują ciekawych interpretacji transkulturowych filmów Akiry Kurosawy Pt. „Sny” (Filozofia śmierci w filmie Akiry Kurosawy „Sny” Teresy Grekowicz, Święto lalek z refleksami teatru nō i kabuki w „Brzoskwiniowym sadzie” z filmu Akiry Kurosawy „Sny” Agnieszki Zielonki i Transkultowa interpretacja obrazu – snu „Słońce poprzez deszcz” z filmu Akiry Kurosawy „Sny” na tle samurajskiego kodeksu busido Aldony Szykulskiej), Norman Smużniak rozważa filozofię ikony na tle twórczości trzech wybitnych malarzy XX wieku w artykule: Malarz i jego dzieło w perspektywie filozoficzno – antropologicznej (Anzelm Kiefer, Francis Bacon, Antoni Tapies). Dydaktykę literatury (dział VI) reprezentują dwa teksty: „Powierz Panu swoją drogę” (Ps 37, 5), „Księga Psalmów” w szkole ponadgimnazjalnej Marka Jabłońskiego i „Tango” Sławomira Mrożka w świetle fenomenologii maski (interpretacja i przykład dydaktyczny na lekcję w liceum) Karola Smużniaka i Anny Licbarskiej. Całośc tomu zamyka dział pod tytułem Recenzje z tekstami Joanny Gorzelany i Radosława Sztybera.

Warto zwrócić uwagę na to, że po raz pierwszy tom Studiów i Materiałów będzie tomem ilustrowanym, przy czym nie są to ilustracje – decorum, lecz teksty ikoniczne, które stanowią podstawę analiz i interpretacji, co stanowi znakomity materiał do refleksji nad szeroko rozumianą korespondencją sztuk i estetyką transkulturową.

WSTĘP

1. FILOZOFIA SŁOWA

MONIKA KACZOR: Ważniejsze stanowisko wobec etyki słowa

IZABELA RUTKOWSKA: Mistyczny wymiar sztuki

2. OSOBLIWOŚCI JĘZYKOZNAWCZE

JÓZEF JAWORSKI: Elipsa jako środek stylistyczno – składniowy w tekstach publicystycznych końca XVIII wieku

MAGDALENA IDZIKOWSKA: O pewnej osobliwości nazewniczej – tytuły zinów

KATARZYNA WĘGOROWSKA: Metaforyczne, symboliczne, mitologiczne i biblijne nazwy skał, minerałów, kamienie szlachetnych, półszlachetnych oraz ozdobnych

3. Z TEORII LITERATURY

BOGDAN TROCHA: Problematyka metodologii wykładni literatury fantasy

EWA DEREŃ: W poszukiwaniu istoty felietonu

4. STUDIA HISTORYCZNOLITERACKIE

RADOSŁAW SZTYBER: „Przewagi elearów polskich” Wojciecha Dembołęckiego na tle wybranych pamiętników polskich XVII wieku (rekonesans)

KATARZYNA GRABIAS – BANASZEWSKA: Nekrologi prasowe w „Gazecie Warszawskiej” (roczniki 1789 i 1793)

KRZYSZTOF MARCINKOWSKI: Czy Słowacki napisał „Genezis z ducha” w 1843 roku ?

MAŁGORZATA MIKOŁAJCZAK: Tajemnica zła w poezji Zbigniewa Herberta

DOROTA KLUCZYCKA: Dialektyka życia i śmierci. Motywy „kołyski grobem” i :śmierć za życia” w poezji Stanisława Barańczaka

ANNA SZÓSTAK: Kobieta w twórczości Jana Brzechwy – przekleństwo czy natchnienie ?

ANITA KUCHARSKA – DZIEDZIC: Stan wojenny w literaturze polskiej

SYLWIA SŁOWIŃSKA: Gościna „Tego, który jest”, czyli o twórczości Karola Wojtyły

JOANNA WAWRYK: „Miał iść” Romana Jaworskiego – próba interpretacji

5. SZTUKI WIZUALNE

OLGA RUTKOWSKA: Kilka obrazów w wierszach Stanisława Grochowiaka

KRZYSTOF KRÓL: Postnowa Antygona opłakuje umierającego Kanta (O ciele, obscenie i wzniosłości)

KAROLINA SOBOLEWSKA: Katharsis w dramacie Sarah Kane „Oczyszczeni”

AMELIA MANUELA KIEŁBAWSKA: Kognitywna teoria metafory w analizie spektaklu pantominy. Próba zastosowania narzędzi semantyki kognitywnej na gruncie nauki o teatrze

TERESA GREKOWICZ: Filozofia śmierci w filmie Akiry Kurosawy „Sny”

AGNIESZKA ZIELONKA: Święto lalek z refleksami teatru nō i kabuki w „Brzoskwiniowym sadzie” z filmu Akiry Kurosawy „Sny”

ALDONA SZYKULSKA: Transkultowa interpretacja obrazu – snu „Słońce poprzez deszcz” z filmu Akiry Kurosawy „Sny” na tle samurajskiego kodeksu bushido

NORMAN SMUŻNIAK: Malarz i jego dzieło w perspektywie filozoficzno – antropologicznej (Anzelm Kiefer, Francis Bacon, Antoni Tapies)

6. DYDAKTYKA LITERATURY

ROMUALD MAREK JABŁOŃSKI: „Powierz Panu swoją drogę” (Ps 37, 5), „Księga Psalmów” w szkole ponadgimnazjalnej

KAROL SMUŻNIAK, ANNA LICBARSKA: „Tango” Sławomira Mrożka w świetle fenomenologii maski (interpretacja i przykład dydaktyczny na lekcję w liceum)

7. RECENZJE

RADOSŁAW SZTYBER: O książce o książce (recenzja: Barbara Osuchowska, Poradnik autora, tłumacza i redaktora, Warszawa 2005)

JOANNA GORZELANA: W poszukiwaniu śladów „Biblii” w dziele literackim (recenzja: ANASTAZJA SEUL, Biblia w powieści Romana Brandstaettera „Jezus z Nazarethu”, Zielona Góra 2004, s. 297)

INDEKS NAZWISK