Skrypt „Użytkowanie morskich radarów nawigacyjnych” stanowi systematyczne ujęcie podstawowych zagadnień związanych z eksploatacją na jednostkach pływających morskich radarów nawigacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb wynikających z programów szkolenia podchorążych Akademii Marynarki Wojennej, kadetów Szkoły Chorążych MW oraz cywilnych Kursów Obserwatorów Radarowych.

Wieloletnie doświadczenia związane z użytkowaniem radarów nawigacyjnych potwierdzają, że radar jako pomoc w zapobieganiu zdarzeniom na morzu na ogół nie jest wykorzystywany na najwyższym poziomie i w najszerszych granicach jego potencjalnych możliwości. Popełniane przez nawigatorów błędy i zaniedbania wynikają przede wszystkim z niepełnej ich znajomości, czasami skomplikowanych procedur obsługi operatorskiej radaru oraz niewłaściwej interpretacji radarowego zobrazowania.

We współczesnych radarach nawigacyjnych w bardzo dużym stopniu wykorzystuje się układy mikroprocesorowe, które umożliwiają automatyzację szeregu procesów związanych z ich operatorską obsługą – określanie współrzędnych wykrytych obiektów, automatyczne śledzenie obiektów, eliminowanie zakłóceń typu biernego itp. W celu ich funkcjonalnego wykorzystania operator komunikuje się z systemem mikroprocesorowym poprzez różnego typu klawiatury wbudowane w konsole operatorskie i odczytuje określone komunikaty i dane z ekranu, w zasadzie wyłącznie w języku angielskim. Wyniki obserwacji potwierdzają, że znajomość sposobu tego swoistego komunikowania się operatora z radarem, inny w każdym typie urządzenia radarowego nastręcza najwięcej problemów. Producenci sprzętu radarowego w zasadzie nie silą się na to aby w tym zakresie wprowadzić jakąś unifikację tylko starają się być oryginalni. Z uwagi na podstawowe znaczenie obsługi operatorskiej w procesie użytkowania radaru w niniejszym opracowaniu problem ten znalazł swoiste wnikliwe i szczegółowe odzwierciedlenie w odniesieniu do czterech reprezentatywnych typów morskich radarów nawigacyjnych.

Prawidłowa interpretacja zobrazowania radarowego, prowadząca do poprawnej identyfikacji obiektów za pośrednictwem ech luminacyjnie otworzonych na ekranie lub monitorze radaru, należy do podstawowych umiejętności operatora i zarazem stanowi punkt wyjścia do realizacji dalszych czynności związanych z pomiarem współrzędnych zobrazowanych na ekranie ech. Echo reprezentujące wykryty obiekt posiada cechy geometryczne i luminacyjne, które pozostają w słabym i nie zawsze jednoznacznym związku z cechami rzeczywistego wykrywania obiektu. Wynika to ze znanych zasad technicznych radarowego odwzorowania kontrolowanej przestrzeni, które odbiegają w istotny sposób od innego typu odwzorowań przestrzeni np. odwzorowania optyczno – telewizyjnego. Postać radarowego echa zależy tylko w pewnym stopniu od wielkości i kształtu obiektu rzeczywistego który reprezentuje. W istotny sposób natomiast uwarunkowana jest parametrami technicznymi radaru oraz innymi czynnikami reprezentującymi środowisko zniekształcającymi i zakłócającymi radarowy obraz. Możliwości określania wielkości i kształtu wykrytego przez radar obiektu na podstawie jego echa na ekranie czy monitorze radaru ma bardzo duże znaczenie dla realizacji zadań nawigacyjnych i zapobiegania zderzeniom na morzu. W niniejszym podręczniku adresowanym do przyszłych morskich nawigatorów przedstawiono czynniki powodujące zniekształcanie i zakłócenie zobrazowania radarowego w warunkach prowadzenie radiolokacyjnej obserwacji na morzu oraz pokazano sposoby ograniczania lub eliminowania ich wpływu.

Całość przedstawionego w skrypcie materiału przedstawiono w sposób zapewniający zrozumienie podstawowych procesów związanych z obsługą operatorską współczesnego morskiego radaru nawigacyjnego. Dodatkowe akcenty położono na zagadnienie nowoczesnych rozwiązań znajdujących zastosowanie w konstrukcji tego typu urządzeń.

Podręcznik ten, jak należy sądzić, wypełni lukę bibliograficzną z dziedziny praktycznego wykorzystania sprzętu radarowego w nawigacji i w zapobieganiu zderzeniom na morzu.

Spis treści

1. Charakterystyka morskich radarów

   1. Przeznaczenie i klasyfikacja

   2. Charakterystyka możliwości taktyczno – technicznych

   3. Radar w przepisach prawnych

   4. Urządzenie współpracujące z radarem nawigacyjnym

2. Podstawy obsługi operatorskiej wybranych typów morskich radarów nawigacyjnych

   1. Radar jachtowo – kutrowy firmy Koden typ MD – 3420

      1. Opis elementów regulacyjnych

      2. Elementy zobrazowania

      3. Procedura włączania/wyłączania radaru

      4. Pomiar współrzędnych wykrytych obiektów

      5. Optymalizacja zobrazowania radarowego

   2. Radar na średnie jednostki firmy Rawar typ SRN 443 X ze wskaźnikiem monitorowym typu WRR20

      1. Opis elementów regulacyjnych

      2. Elementy zobrazowania

      3. Procedura włączania/wyłączania radaru

      4. Pomiar współrzędnych wykrytych obiektów

      5. Optymalizacja zobrazowania radarowego

   3. Radar na duże jednostki firmy Rawar typ SRN 7453

      1. Opis elementów regulacyjnych

      2. Elementy zobrazowania

      3. Procedura włączania/wyłączania radaru

      4. Pomiar współrzędnych wykrytych obiektów

      5. Optymalizacja zobrazowania radarowego

   4. Radar antykolizyjny firmy Raca Decca BM II serii 250

      1. Opis elementów regulacyjnych

      2. Elementy zobrazowania

      3. Procedura włączania/wyłączania radaru

      4. Pomiar współrzędnych wykrytych obiektów

      5. Optymalizacja zobrazowania radarowego

      6. Podstawowe funkcje antykolizyjne

3. Interpretacja zobrazowania radarowego

   1. Zniekształcenia zobrazowania

   2. rodzaje zakłóceń radiolokacyjnych

   3. Cechy charakterystyczne ech od typowych obiektów

   4. Charakterystyka rodzajów zobrazowania radarowego

   5. Strefa martwa radaru oraz sektory cienia i półcienia radarowego

4. Zasady użytkowania radaru w nawigacji

   1. Pomiar współrzędnych

   2. Pochodzenie i wchodzenie do portu

   3. Nawigacja przybrzeżna

   4. Pilotaż

   5. Żegluga na wodach otwartych

   6. Zasady BHP użytkowania radarów nawigacyjnych