Przedstawiona praca ma charakter zespołowej syntezy. Można zatem oczekiwać, że tytułowe zagadnienie przedstawi w sposób całościowy, ale zarazem ograniczony do najważniejszych elementów, zwięzły i uogólniony. Mimo ponowoczesnej nieufności do syntez są one dalej pożądanym żywotnym gatunkiem wypowiedzi. Zespołowy charakter pracy ma swoje zalety, m.in. pozwala objąć szerszy krąg problemowy, ale rodzi też wady. Grozi nierównomiernością i niejednolitością teoretyczno – metodologiczną ujęć poszczególnych problemów.

Powstanie syntezy powinna poprzedzać refleksja metodologiczna, wyrażona w gotowej pracy explicite lub dająca się uchwycić jako wewnętrzna zasada konstrukcyjna, dotycząca przede wszystkim metodologii badań obiektu (tu: rzeczywistości językowej) oraz tekstowego modelu syntezy (por. m.in. systematyczny wywód, porządek wielogłosowy, układ encyklopedyczny lub hipertekstualny). Podstawowe pytanie, jakie stawiamy w niniejszym opracowaniu, dotyczy miejsca polszczyzny w europejskiej przestrzeni kulturowo – językowej. Jest ono dość ogólne i choć uszczegóławiamy je, to jednak ryzykujemy uzyskanie odpowiedzi niepełnych albo wręcz mylnych. Ale też nie zadając go, ograniczamy swoje możliwości poznawcze.

Ponieważ nie ma jednej nauki o języku, a w każdej współistnieją odmienne paradygmaty w różnym stopniu korespondujące i/lub niewspółmierne, to przy dość licznym zespole autorskim (łącząc go z lingwistyczne kwalifikacje członków) wskazanie tu, choćby bardzo skrótowo, podstawy metodologicznej wydaje się celowe. Charakteryzują ją następujące założenia wyjściowe. Przedmiotem analizy jest relacja: społeczeństwo – kultura – język. Zwraca się uwagę w pierwszej kolejności na dwie opozycje: polskość/europejskość oraz tradycja/zmiana, śledząc ich przewijanie się w dyskursie publicznym (politycznym, artystycznym, prawnoustrojowym, religijnym oraz w leksyce.

Spis treści

1. Polszczyzna wobec kultury polskiej i europejskiej – Stanisław Gajda

   1. Współczesna rzeczywistość językowa jako obiekt badań

   2. Polszczyzna wśród języków europejskich

   3. Naród i państwo a język

   4. Kultura narodowa i europejska w świetle języka / dyskursu polskiego

   5. Polska sytuacja językowa – wczoraj i dziś

   6. Sytuacja językowa mniejszości narodowych i etnicznych

   7. Polska polityka kulturowo-językowa

2. Europejskość w najnowszym polskim dyskursie politycznym – Wojciech Chlebda

   1. Polacy w nowej sytacji europejskiej

   2. Europejskość w słownikach języka polskiego

   3. Europejskość w tekstach polskiej publicystyki

   4. Obraz Europy w dyskursach polskich

   5. W stronę pragmatycznej definicji europejskości

3. Pejzaż stylowy najnowszej poezji polskiej – Elżbieta Dąbrowska

   1. Styl artystyczny w czasie ponowoczesnym i post-modernistyczna estetyka

   2. Poezja codzienności (idiom konwersacyjny) – poezja kultury (idiom retoryczny)

   3. Ludyczne gry poetów z językiem i tekstem (od „cudzej mowy” do mowy własnej)

   4. Wiersze i antywiersze nowej liryki (ponowoczesność tradycji)

   5. Nowolingwistyczne „gry z językiem” – „sceniczny gest” poety

   6. Zakończenie

4. Polski dyskurs prawnoustrojowy na tle europejskiej kultury prawnej – Ewa Malinowska

   1. Znaczenie konstytucji

   2. Tradycja konstytucyjna

   3. Dyskurs władzy ze społeczeństwem

   4. Wartości konstytucyjne

   5. Tożsamość narodowa, tożsamość państwa

5. Polskidyskurs regionalny – tradycja i zmiana – Marzena Makuchowska

   1. Uwagi wstępne

   2. Kształtowanie się tekstuarium chrześcijańskiego w Polsce

   3. Nurt religijno – patriotyczny

   4. Polszczyzna religijna ostatniego półwiecza

6. Zapożyczenia leksykalne w języku polskim jako ślady relacji kulturowych – Tadeusz Piotrowski

   1. Uwago wstępne

   2. Zapożyczenia we współczesnym polskim języku ogólnym

   3. Zapożyczenia w słownictwie czynnym (korpus słownika frekwencyjnego)

   4. Zapożyczenia w słownictwie biernym

   5. Obcojęzyczne skrzydlate słowa (Słownik wyrazów obcych PWN)

   6. Struktura zapożyczeń w języku angielskim i polskim

   7. Rola języka niemieckiego w procesie zapożyczania w języku polskim