Książka, którą oddajemy w ręce Czytelników, jest próbą ujęcia zagadnień związanych z dramatycznością i dialogowością w kulturze polskiej i europejskiej. Punktem wyjścia do jej powstania była interdyscyplinarna konferencja „Dramatyczność i dialogowość w kulturze", zorganizowana przez Zakład Estetyki Literackiej Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Zakład Poetyki, Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich Instytutu Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, która odbyła się w dniach 16-19 września 1007 roku w Kołobrzegu. Wykraczając daleko poza oczekiwania organizatorów, skupiła ona wielu wybitnych specjalistów i badaczy reprezentujących różne dyscypliny - filologów klasycznych i nowożytnych, literaturoznawców, językoznawców, teatrologów, filmoznawców, badaczy kultury i antropologów, którzy wnieśli do nowoczesnego myślenia o dialogowości i dramatyczności swoją profesjonalną wiedzę, często sięgającą korzeni kultury europejskiej. Ich spojrzenia wytyczyły nieoczekiwane, niekiedy zaskakujące, linie łączności, już nie tylko inter-, a transdyscyplinarnie, przebiegające w poprzek dyscyplin, epok, dziedzin i sztuk. Kategorie dramatyczności i dialogowości odsłoniły nowe oblicze sporu o kategorie tekstotwórcze, także i te wykraczające poza model literacki ku innym dziedzinom sztuki.
Zjawiska w kulturze, które nie mogły znaleźć odpowiedniego języka opisu, uzyskiwały go w nieoczekiwany sposób poprzez zabieg dekontekstualizacji. To samo zagadnienie zaczęło przeglądać się w lustrach Innych. Na naszych oczach budowały się redefinicje historycznych procesów, w dyskusjach uzyskiwały nowe wymiary pojęcia dawne, jak maska, parabaza, dialog, a nawet sam dramat. Monolog i dialog zatracały opozycyjny charakter, performatywność i teatralność przyglądały się sobie nawzajem.
Prezentowana monografia jest przemyślaną na nowo propozycją otwarcia dyskusji nad charakterem i zakresem znaczeniowym pojęć dramatyczności i dialogowości. Złożyły się na nią nie tylko zmienione, przeredagowane i uzupełnione teksty uczestników konferencji, ale także prace autorstwa osób, które nadesłały niezależnie artykuły, znakomicie uzupełniające zakres podejmowanej w publikacji problematyki.

Spis treści

Wstęp    

CZĘŚĆ PIERWSZA
DRAMAT - DRAMATYCZNOŚĆ - DRAMATURGIZACJA
KRYSTYNA BARTOL
Dramatyczność w antycznej teorii narracji i wybranych gatunkach narracyjnych
epoki cesarstwa    
ANNA KRAJEWSKA
Dyskurs performatywny w literaturoznawstwie    
DARIUSZ KOSIŃSKI
Ku dramaturgii doświadczenia    
KRYSTYNA RUTA-RUTKOWSKA
Postacie dramatyczności     
EWA WĄCHOCKA
Afabularne modele dyskursu we współczesnym dramacie    
MICHAŁ MRUGALSKI
Żyjąca scena. Dramat i widowisko w teorii Fryderyka Schlegla    
KRYSTYNA LATAWIEC
Tymoteusza Karpowicza dramatyzowanie pojęć    
ŁUKASZ TISCHNER
Dramat w kościele międzyludzkim    
ALICJA BOCHEŃSKA
O dramacie i dramatyczności w ujęciu Józefa Tischnera    
KATARZYNA WIELECHOWSKA
Dramaturgia kultury w dyskursie antropologicznym: Victor Turner, Renę Girard
WOJCIECH BALUCH
Między dialogicznością a dramatyzacją. Estetyczno-polityczne wymiary polskich
dramatów współczesnych    
MONIKA BŁASZCZAK
Dialog mediów z materią dramatyczną i teatralną - zmiana modelu komunikacji

Część DRUGA
TEATR - TEATRALNOŚĆ - TEATRALIZACJA
SYLWESTER DWORACKI
O parabazie u jej antycznych źródeł          
ELEONORA UDALSKA
Nowe monologi we współczesnym teatrze. Struktura i funkcja          
MAŁGORZATA SUGIERA
Przeciwko autorytetowi tekstu I: „Opis obrazu" Heinera Mullera jako negacja
teatralności tekstu     
MATEUSZ BOROWSKI
Przeciwko autorytetowi tekstu II: „Anatomia Tytusa" Heinera Mullera i poli¬
tyczny wymiar sceniczności tekstu dla teatru          
MARIUSZ BARTOSIAK
Dyskursywny teatr świata - możliwe konsekwencje użycia metafor dramatyczno-
-teatralnych          
MARIAN PŁACHECKI
Gry bez wygranych. Z etnografii stanu wojennego. Królestwo Polskie
1861-1864          
ZBIGNIEW WŁADYSŁAW SOLSKI
Z teatru zewnętrznego do teatru wewnętrznego         
AGATA BAREŁKOWSKA
Kategoria teatralności w dziele Thomasa Bernharda         
PIOTR MICHAŁOWSKI
Wpoetyckim teatrze mowy Ewy Lipskiej          
EWANOFIKOW
Relacja między karnawałem a teatrem na przykładzie XVII-wiecznych komedii
mięsopustnych    

Część TRZECIA
DIALOG - DIALOGOWOŚĆ - DIALOGIZACJA
BOŻENA TOKARZ
Od dialogu do transgresji    
PIOTR SALWA
Dialogowość w dawnej noweli włoskiej    
ANDRZEJ HEJMEJ
Dialogowość i komparatystyka    
ANDRZEJ STOFF
O personalistycznym paradoksie dialogu    
MIECZYSŁAW DĄBROWSKI
Melancholijne dialogi Różewicza    
JAROSŁAW PŁUCIENNIK
Dialogowość, literatura i wolność słowa     
HANNA GOSK
Dialog przemocy - dialog otwarcia. Antropologiczne aspekty spotkania z Innym
w polskiej prozie przełomu XX i XXI wieku     
PRZEMYSŁAW PIETRZAK
Dialog platoński - przegrana walka z traktatem     
MARIA JOLANTA OLSZEWSKA
Dialog z tradycją. Skarb Leopolda Staffa    
BARBARA STELMASZCZYK
Zasada dialogiczności i wielogłosowości w lirycznym „epos" Leśmiana    
PIOTR DOBROWOLSKI
Dialog wewnętrzny w monologach scenicznych Samuela Becketta    
EWA SzczęSNA
Dialogowość i adialogowość reklamy    
MAREK KAŹMIERCZAK
Między zwyczajem a odpowiedzialnością - o hybrydycznej dialogowości w no¬
wych mediach     
JACEK NOWAKOWSKI
Dialog z europejską tradycją malarską w literackiej (i filmowej) twórczości Lecha
Majewskiego     
ANNA TENCZYŃSKA
O relacjach między literaturą nowoczesną a muzyką - w dialogu?    

CZĘŚĆ CZWARTA
SCENA - SCENICZNOŚĆ - INSCENIZACJA
EWA PARTYGA
Tożsamość dziś: narracyjna? dialogowa? performatywna?    
DANUTA ULICKA
Indywidualność i wielogłosowość (o Bachtinowskiej koncepcji autora)     
EWA NAWROCKA
Opowiedzieć czy zagrać historię?    
STANISŁAW JAWORSKI
Głosy pisarza (rozmowa z własnym tekstem)     
WITOLD SADOWSKI
O intonacji, którą widać, słychać i czuć     
TOMASZ NAKONECZNY
Monolog poliglotyczny. Szkice o polskiej i rosyjskiej prozie postmodernistycznej
MARIA PIATYSZEK
Bachtin dramatyczny    
ANNA R. BURZYŃSKA
Rzecz na wersety i głosy. Stanisława Grochowiaka Rozmowa o poezji     
Indeks nazwisk