Jeziora lobeliowe są nielicznym elementem krajobrazu w Polsce. Występują na Pomorzu Zachodnim i wyjątkowo (trzy zbiorniki) na Pojezierzu Mazurskim oraz w Karkonoszach (jedno jezioro). Według Szmeji (1997) jest 155 jezior lobeliowych, czyli takich, w których występują (pojedynczo lub łącznie) elementy zaliczane do isoetydów. W Polsce są to: Lobelia dort-manna L., lobelia (stroiczka) jeziorna, Isoetes lacustris L., poryblin jeziorny i Littorella uniflora (L.) Ascherson, brzeżyca jednokwiatowa oraz bardzo rzadki Isoetes echinospora Durieu, poryblin kolczasty. Jako składniki specyficzne, o szczególnych walorach fizykochemicznych, ale również krajobrazowych i użytkowo-turystycznych, jeziora te znacznie zwiększają atrakcyjność terenu, na którym występują. Sporadyczna ich obecność jest dodatkowym atutem podnoszącym wymiar ich występowania do rangi osobliwości. Swoistą odrębność, walory i urok jezior lobeliowych dostrzeżono w Polsce już wiele lat temu, o czym świadczą pierwsze opracowania florystyczne i fitosocjologiczne oraz troska o stan zachowania i ochronę tych obiektów (np. Krawiecowa 1954; Szmal 1959). Powszechnie uważa się, że dominujące elementy roślinne jezior skąpożywnych, Lobelia dortmanna i Isoetes lacustris, należą do gatunków reliktowych w Polsce, czyli ginących pozostałości niegdyś bujnie rozwijających się zbiorowisk roślinnych. Czy istotnie tak jest? To jedno z głównych pytań, na które odpowiedź przybliżyć ma niniejsza praca.

History of Lobelia lakes in W Tuchola Pinewoods on the background of post-glacial forest development

This book presents the results of palaeoecological research of Lobelia lakes in Poland. Pollen and macro remains analyses were used to describe regional vegetation history during the Late Glacial and Holocene in W Tuchola Pinewoods. Pollen, diatom and cladoceran analyses were the basis for description of local plant communities, their development and palaeolimnological conclusion. The occurrence of Lobelia dortmanna and Isoetes lacustris remains as well as some stenotopic species of diatoms indicate the stages of low trophic status of the lake in the Late Glacial, beginning of Holocene and in the youngest layers of sediments. Existence of pine forest in the region is found as favourable for Lobelia lakes development. Possible directions of oligotrophic lakes evolution are discussed.

Spis treści:

Wstęp i cel pracy

1. Zarys problematyki 
2. Jeziora lobeliowe w literaturze paleoekologicznej postglacjału 
3. Charakterystyka wybranych isoerydów. Lobelia dortmanna i Isoëtcs lacustris - geografia, ekologia i historia 
4. Współczesne uwarunkowania środowiskowe funkcjonowania jezior lobeliowych w Borach Tucholskich 
5. Materiały i metody 
6. Osady denne analizowanych zbiorników jeziornych 
7. Wyniki analizy pyłkowej 
8. Wyniki analizy szczątków makroskopowych roślin 
9. Datowanie radiowęglowe metodą AMS 
10. Uwagi na temat chronologii zdarzeń z przeszłości ekologicznej Borów Tucholskich w świetle dat palinologicznych i radiowęglowych 
11. Chronologia sukcesji roślinności zachodniej części Borów Tucholskich na tle innych stanowisk północno-zachodniej i centralnej Polski 
12. Biostratygrafia schyłku późnego glacjału i holocenu zachodniej części Borów Tucholskich w świetle danych palinologicznych 
13. Historia roślinności zachodniej części Borów Tucholskich 
14. Zmiany trofii wód jezior Borów Tucholskich 
15. Postglacjalna historia jezior lobeliowych w Borach Tucholskich 
16. Lobelia dortmanna i Isoetes lacustris w Polsce - relikty czy nowi przybysze? 
17. Wnioski

Literatura

History of Lobelia lakes in W Tuchola Pinewoods on the background of postglacial forest development (Summary)